การพัฒนาสังคมพร้อมกับการผลักดันคุณภาพชีวิตของประชาชน

นอกเหนือไปจากการพัฒนาสังคมการทำงานเพื่อให้เพิ่มปริมาณเงินรายได้ซึ่งเป็นเรื่องราวเศรษฐกิจในครัวเรือนอันมีผลต่อเศรษฐกิจมหภาคแล้ว โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริทุกโครงการจะเติมประเด็นของการพัฒนาสังคมพร้อมกับการช่วยเหลือคุณภาพชีวิตของประชากรเข้าไปไว้อีกด้วยเป็นสำคัญโดยระบุแนวทางให้ประชากรที่มีส่วนได้ส่วนเสียในท้องที่นั่นเองได้เข้ามาร่วมมีส่วนในการตัดสินใจด้วยตนเองตั้งแต่เริ่มทำโครงการ วิธีการนี้เป็นที่รู้จักมักคุ้นกันดีในหมู่นักพัฒนาสังคมตามโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เนื่องมาจากทรงเรียกวิธีการนี้ว่าเป็นการระเบิดจากข้างใน คือ ประชากรผู้มีส่วนได้ส่วนเสียนั้นเป็นผู้ถือแนวทางของตัวเองเพื่อที่จะเลือกเฟ้นแนวทางการก้าวหน้าและพร้อมที่จะรับกระแสของการพัฒนาจากข้างนอกที่จะมีเข้ามาในภาคหน้า ถ้าพิจารณาถึงการปฏิบัติหน้าที่ในโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริอย่างเจาะลึกแล้วจะแลเห็นได้ชัดว่าพระองค์ทรงใช้หลักการของการประชาพิจารณ์มานานนับเป็นเวลาหลายสิบปีก่อนจะเป็นที่รู้จักกันแพร่หลายและเริ่มกระทำกันอย่างกว้างขวาง ในขณะนี้วิธีการทำประชาพิจารณ์ของท่านนั้นเป็นแนวทางที่เรียบง่ายและตรงไปตรงมาโดยที่จะทรงชี้แจงถึงเป้าหมายพร้อมกับข้อสรุปที่จะได้จากโครงการพัฒนาสังคมกับประชากรที่มาเฝ้ารุมล้อมอยู่ ต่อจากนั้นจะทรงถามถึงความเต็มใจและกลุ่มที่จะต้องเสียสละในขณะนั้น

นอกจากเรื่องด้านเศรษฐกิจกับการยกระดับรายรับของประชาชนแล้วอีกทั้งปรากฎเรื่องราวของการพัฒนาสังคม การสร้างความแข็งแกร่งมั่นคงให้กับชุมชน การสร้างเสริมคุณภาพชีวิตในทางขององค์รวมตลอดจนเรื่องของกลุ่มจิตวิทยาวิถีชีวิตชาวไทยพร้อมกับวัฒนธรรมเช่นกัน ภายในพื้นที่พัฒนาสังคมบริเวณวัดมงคลชัยพัฒนา อ.เมือง จังหวัดสระบุรี นั้นนอกจากการชี้นำแนวความคิดใหม่ตามที่ได้เสนอไว้ทีแรกไปทำความเข้าใจทดสอบเพื่อให้เป็นแบบอย่างแล้วยังผนวกรวมทั้งเรื่องการชี้นำวิถีชีวิตชาวไทยที่ดีงามในสมัยก่อนรื้อฟื้นขึ้นมาใหม่ด้วย โดยได้พระราชทานพระราชดำริให้จัดเตรียมก่อสร้างศาลาอเนกประสงค์เพื่อที่จะให้ผู้ทรงศีล สามัญชน และฝ่ายราชการได้พบปะสนทนาเปลี่ยนพัฒนาสังคมความรอบรู้และแก้ไขปัญหาของชุมชนร่วมใจไม่ว่าจะเป็นปัญหาด้านการหาเลี้ยงชีพและอุปสรรคในชีวิตอื่น ๆ ในลักษณะของสามประสาน บ้านเรือน วัดวา และราชการอีกด้วย ซึ่งแบบอย่างชีวิตชาวไทยในลักษณะนี้น่าจะคงทนและคุ้มครองไว้ให้คงอยู่ได้ต่อไปในสังคมประเทศไทย แนวคิดเหล่านี้ได้สะท้อนให้มองเห็นพระวิสัยทัศน์และพระสติปัญญาที่ลึกซึ้ง